لاهیجان باید از مقصد گذر گردشگری به کانون ماندگاری گردشگران و قطب بینالمللی گردشگری چای تبدیل شود
عضو هیئت علمی پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی کشور، در نشست با فرماندار و جمعی از مدیران ادارات دولتی و نمایندگان بخش خصوصی و دانشگاهی لاهیجان، با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه گردشگری این شهرستان، ایجاد یک گفتمان مشترک میان ذینفعان، تقویت زنجیره ارزش چای و پیوند نظاممند گردشگری با کشاورزی و جوامع روستایی را از الزامات تحقق توسعه پایدار و رونق اقتصادی منطقه دانست.
حبیب محمودی چناری، عضو هیئت علمی پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی کشور و عضو کمیته راهبری گردشگری کشاورزی وزرات جهاد کشاورزی ، در تشریح دیدگاههای خود در این نشست، با موضوع بررسی ظرفیتهای گردشگری شهرستان، بهویژه گردشگری کشاورزی با تاکید بر گردشگری چای ، اظهار کرد: لاهیجان از مجموعهای کمنظیر از سرمایههای طبیعی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی برخوردار است که در میان آنها، چشماندازهای منحصربهفرد باغات چای و پیوند عمیق این شهر با پسکرانههای روستایی خود، ظرفیتی راهبردی برای شکلگیری یک الگوی متمایز از گردشگری پایدار به شمار میرود.
وی با بیان اینکه مسئله اصلی گردشگری لاهیجان نباید صرفاً افزایش شمار بازدیدکنندگان باشد، تصریح کرد: باید در نگرش و سیاستگذاری گردشگری شهرستان بازنگری کنیم و لاهیجان را از یک مقصد گذر گردشگری به پایگاهی برای ایستایی، تجربهاندوزی و ماندگاری گردشگران تبدیل کنیم. تحقق این هدف مستلزم عبور از الگوهای متعارف گردشگری مبتنی بر بازدیدهای کوتاهمدت و حرکت به سمت گردشگری تجربهمحور، کشاورزیمحور و جامعهمحور است.
گردشگری چای؛ فرصتی برای بازآفرینی اقتصاد و هویت سرزمینی لاهیجان* محمودی چناری با اشاره به جایگاه تاریخی لاهیجان در شکلگیری و گسترش صنعت چای کشور افزود: لاهیجان صرفاً یک شهر گردشگرپذیر نیست؛ این شهرستان بخشی از حافظه تاریخی، اقتصادی و فرهنگی چای ایران را در خود جای داده است. هویت این سرزمین با باغات چای، فرهنگ چایکاری، تجربه نسلهای متوالی چایکاران و پیوند انسان و طبیعت گره خورده است. از این منظر، چای را نباید تنها یک محصول کشاورزی یا کالای اقتصادی تلقی کرد؛ چای یک سرمایه سرزمینی و فرهنگی است که میتواند مبنای شکلگیری یک نظام جامع ارزشآفرینی قرار گیرد.وی ادامه داد: برخورداری از دهها روستای چایخیز و گستره وسیع باغات چای در شهرستان، فرصتی استثنایی برای طراحی و استقرار یک شبکه گردشگری چای فراهم کرده است. در چنین الگویی، گردشگر تنها تماشاگر چشمانداز مناظر نخواهد بود، بلکه در فرآیند شناخت، کاشت، برداشت، فرآوری و تجربه فرهنگ چای مشارکت میکند و از نزدیک با زندگی و معیشت جوامع محلی آشنا میشود.به اعتقاد وی، چنانچه این ظرفیتها بهدرستی سازماندهی و در قالب بستههای حرفهای گردشگری با برند واحد لاهیجان عرضه شوند، میتوان زمینه تبدیل این شهرستان به یکی از مهمترین مقاصد گردشگری چای در سطح ملی و بینالمللی و حتی قطب گردشگری چای در خاورمیانه را فراهم کرد.
از ظرفیت باغات چای تا توسعه گردشگری کشاورزی
محمودی چناری با تأکید بر ظرفیت کمنظیر باغات چای لاهیجان اظهار کرد: این باغات میتوانند فراتر از کارکرد تولیدی، به بستری برای توسعه گردشگری، آموزش، تعامل فرهنگی و رونق اقتصاد محلی تبدیل شوند. به گفته وی، پیوند دادن جاذبههای طبیعی و کشاورزی با میراث تاریخی، فرهنگ چای و زندگی جوامع روستایی، زمینه شکلگیری الگویی یکپارچه از گردشگری کشاورزی را فراهم میکند؛ الگویی که با بهرهگیری از مسیرهای گردشگری، بازدید از باغها و مراکز فرآوری، تجربه چایچینی، کارگاههای آموزشی و معرفی محصولات بومی، امکان حضور و مشارکت فعال گردشگران را فراهم میسازد. وی افزود: تحقق این رویکرد مستلزم توجه همزمان به حفاظت از محیط زیست، صیانت از باغات چای، تقویت زنجیره ارزش و مشارکت جامعه محلی است تا توسعه گردشگری، علاوه بر ایجاد درآمد پایدار، به حفظ هویت فرهنگی و سرمایههای طبیعی لاهیجان نیز کمک کندجامعه محلی باید بازیگر اصلی زنجیره گردشگری چای باشدمحمودی چناری یکی از مهمترین الزامات موفقیت این الگو را مشارکت واقعی جوامع محلی دانست و اظهار کرد: نمیتوان از توسعه گردشگری کشاورزی سخن گفت، اما کشاورز، چایکار، روستایی و صاحبان کسبوکارهای بومی را در حاشیه فرآیند تصمیمگیری و ارزشآفرینی قرار داد. جامعه محلی باید از مرحله طراحی و برنامهریزی تا اجرا، مدیریت، ارائه خدمات و بهرهبرداری اقتصادی در تمام چرخه گردشگری چای حضور مؤثر داشته باشد.وی افزود: چایکاران میتوانند علاوه بر تولیدکننده محصول، میزبان گردشگران، راهنمای تجربههای کشاورزی، راویان تاریخ شفاهی و ارائهدهندگان خدمات گردشگری باشند. زنان روستایی نیز از ظرفیت قابلتوجهی برای مشارکت در صنایعدستی، تولید محصولاتغذایی محلی، فرآوریهای تکمیلی و عرضه سوغات برخوردارند. همچنین جوانان روستایی میتوانند در حوزههای راهنمایی گردشگری، بازاریابی دیجیتال، مدیریت اقامتگاهها و کسبوکارهای نوآورانه نقشآفرینی کنند.به باور وی، چنین رویکردی ضمن تنوعبخشی به منابع درآمدی خانوارهای روستایی، زمینه تقویت اقتصاد محلی، افزایش جذابیت فعالیتهای کشاورزی برای نسل جوان و کاهش انگیزه مهاجرت از روستاها را فراهم میکند.ضرورت انسجام زنجیره ارزش چای؛ از تولید تا تجربه و بازاراین استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت ایجاد پیوند میان بخشهای مختلف اقتصاد چای تصریح کرد: اگر به دنبال ایجاد درآمد مکمل، پایدار و قابل اتکا برای شهرستان هستیم، باید زنجیره تولید، فرآوری، تکمیل، بازاریابی، توزیع و عرضه چای را منسجمتر و کارآمدتر کنیم. اتکای صرف به فروش چای خشک، ظرفیت واقعی این محصول را محدود میکند.وی ادامه داد: در بسیاری از الگوهای موفق گردشگری کشاورزی، محصول کشاورزی صرفاً در نقطه تولید متوقف نمیشود، بلکه از طریق صنایع تبدیلی، تجربههای گردشگری، خدمات آموزشی، برندینگ و فروش مستقیم، به مجموعهای از ارزشهای اقتصادی و فرهنگی تبدیل میشود. لاهیجان نیز باید از این ظرفیت بهره بگیرد.محمودی چناری با اشاره به قابلیت توسعه محصولات متنوع مبتنی بر چای گفت: فرآوردههای غذایی و نوشیدنی، دمنوشهای ترکیبی، محصولات آرایشی و بهداشتی مبتنی بر ترکیبات و روغن دانه چای، بستهبندیهای اختصاصی، محصولات فرهنگی و صنایعدستی الهامگرفته از فرهنگ چای و سوغات خلاقانه، همگی میتوانند در چارچوب یک نظام ارزشآفرینی مکمل توسعه پیدا کنند.وی تأکید کرد: ایجاد بازارهای دائمی عرضه محصولات، امکان خرید مستقیم از تولیدکنندگان، فروش برخط و طراحی بستههای گردشگری ترکیبی، به گردشگر اجازه میدهد فراتر از یک بازدید کوتاه، تجربهای کامل از لاهیجان داشته باشد و بخشی از ارزش اقتصادی حضور او مستقیماً به جامعه محلی و تولیدکنندگان بازگردد.صیانت از جغرافیای چایکاری؛ شرط پایداری توسعه گردشگریعضو هیئت علمی پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی کشور در بخش دیگری از سخنان خود، تغییر کاربری باغات چای و افزایش فشار ناشی از ارزش اقتصادی زمین را یکی از مخاطرات جدی آینده این چشمانداز دانست و گفت: توسعه گردشگری چای نباید به عاملی برای تضعیف و حذف باغات چای تبدیل شود. اتفاقاً فلسفه اصلی این رویکرد آن است که با افزایش ارزش اقتصادی و اجتماعی باغات، انگیزه حفظ و استمرار فعالیت کشاورزی تقویت شود.وی افزود: در شرایطی که افزایش ارزش زمین میتواند گرایش به فروش و تغییر کاربری اراضی کشاورزی را تشدید کند، ضروری است جغرافیای چایکاری شهرستان بهصورت مستمر شناسایی، پایش و رصد شود. حفاظت از باغات چای، مستلزم پیوند دادن سیاستهای گردشگری، کشاورزی، محیط زیست، مدیریت زمین و برنامهریزی فضایی است.به گفته وی، باید بهگونهای برنامهریزی کنیم که باغ چای برای مالک و بهرهبردار آن، صرفاً یک قطعه زمین با ارزش معاملاتی نباشد، بلکه بهعنوان یک دارایی مولد، میراث طبیعی و فرهنگی و بخشی از هویت سرزمینی لاهیجان شناخته شود. در این صورت، حفظ باغات نه یک تکلیف تحمیلی، بلکه انتخابی اقتصادی و اجتماعی خواهد بود.لاهیجان به یک شبکه گردشگری یکپارچه نیاز دارد، نه مجموعهای از جاذبههای پراکندهمحمودی چناری با تأکید بر ضرورت نگاه شبکهای به توسعه گردشگری شهرستان اظهار کرد: مزیت اصلی لاهیجان در برخورداری از ارتباط نزدیک و بیواسطه میان شهر، روستا، باغات چای، کارخانههای فرآوری، میراث تاریخی و چشماندازهای طبیعی است. این پیوند جغرافیایی باید به یک مزیت رقابتی در طراحی محصولات گردشگری تبدیل شود.وی پیشنهاد کرد: میتوان ساختاری شبکهای از گرههای گردشگری در شهرستان شکل داد؛ بهگونهای که مرکز شهری لاهیجان نقش هسته معرفی و اطلاعرسانی را ایفا کند و در کنار آن، گرههای تخصصی میراث چای، کارخانههای تاریخی، روستاهای چایخیز، باغات، مسیرهای طبیعتگردی و مراکز عرضه محصولات محلی، یک شبکه مکمل و بههمپیوسته را تشکیل دهند.وی افزود: بازآفرینی کارخانههای متروکه یا کمفعال چای و تبدیل آنها به موزههای زنده و فضاهای فرهنگی و گردشگری نیز میتواند به حفظ میراث صنعتی منطقه و ایجاد جاذبههای جدید کمک کند. چنین ساختاری این امکان را فراهم میکند که گردشگر در یک برنامه چندروزه، از تجربههای متنوع شهری، روستایی، کشاورزی، فرهنگی و طبیعی بهرهمند شود.شکلگیری گفتمان مشترک؛ پیششرط تحقق چشمانداز گردشگری لاهیجاناین پژوهشگر حوزه گردشگری و محیط زیست، مهمترین مسئله در مسیر تحقق این اهداف را ضرورت شکلگیری یک گفتمان مشترک و همافزایی میان تمامی ذینفعان شهرستان دانست و تصریح کرد: توسعه گردشگری لاهیجان با اقدامات جزیرهای و پروژههای منفرد به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. فرمانداری، شهرداری،دستگاههای متولی گردشگری و کشاورزی، فعالان صنعت چای، بخش خصوصی، دانشگاهها، تشکلهای مردمنهاد و جوامع محلی باید بر سر یک چشمانداز مشترک به تفاهم برسند.وی ادامه داد: ما به یک نقشه راه جامع نیاز داریم که در آن، نقش هر دستگاه و هر ذینفع مشخص باشد و پروژههای گردشگری در چارچوب یک برنامه منسجم، مرحلهبندیشده و مبتنی بر ظرفیتهای واقعی شهرستان پیش بروند. این نقشه راه باید از شناخت و مستندسازی ظرفیتها آغاز شود و تا طراحی محصولات گردشگری، ایجاد زیرساختهای موردنیاز، توسعه بازار، برندینگ مقصد و نظام پایش و ارزیابی ادامه پیدا کند.به گفته وی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی نیز میتوانند در حوزه مطالعات امکانسنجی، ارزیابی ظرفیت برد محیطی، طراحی الگوهای گردشگری سبز، مستندسازی میراث کشاورزی، پایش تغییرات کاربری اراضی و تدوین شاخصهای پایداری، نقش پشتیبان علمی و تخصصی ایفا کنند.
عشق به لاهیجان و افتخار به هویت بومی؛ سرمایه پنهان توسعه پایدارمحمودی چناری در پایان با تأکید بر اهمیت هویت و تعلق مکانی در فرآیند توسعه گفت: توسعه پایدار صرفاً با احداث زیرساخت، جذب سرمایه یا افزایش تعداد گردشگران محقق نمیشود. یکی از مهمترین سرمایههای هر سرزمین، احساس تعلق مردم به محیط زندگی، تاریخ، فرهنگ و هویت بومی خودشان است.
وی خاطرنشان کرد: باید شرایطی فراهم کنیم که مردم این دیار به لاهیجان و لاهیجانی بودن خود عشق بورزند و افتخار کنند. هنگامی که جغرافیا، فرهنگ، شیوه زیست و میراث کشاورزی یک منطقه ارزشمند شمرده شود، انگیزه حفاظت از آن نیز افزایش مییابد. ارزشآفرینی اقتصادی و ارزشگذاری فرهنگی و اجتماعی باید در کنار یکدیگر حرکت کنند؛ چراکه این دو میتوانند به حفظ هویت بومی، بازآفرینی فرهنگ محلی و انتقال میراث سرزمینی به نسلهای آینده کمک کنند.
وی تأکید کرد: چشمانداز ما باید تبدیل لاهیجان به بزرگترین و شاخصترین اکوسایت گردشگری کشاورزی ایران و یکی از قطبهای شناختهشده گردشگری چای در منطقه باشد؛ مقصدی پویا و بینالمللی که در آن، باغات چای تنها منظرهای برای تماشا نیستند، بلکه بخشی زنده از اقتصاد، فرهنگ، هویت و زندگی مردم محسوب میشوند.
لاهیجان میتواند با تکیه بر سرمایه تاریخی چای، ظرفیتهای طبیعی و کشاورزی، توانمندی جوامع محلی و یک برنامهریزی علمی و یکپارچه، از یک مقصد گردشگری کوتاهمدت به سرزمینی برای تجربه، یادگیری، اقامت و ماندگاری گردشگران تبدیل شود؛ سرزمینی که در آن توسعه اقتصادی، حفاظت محیط زیست و پاسداشت هویت بومی در یک مسیر مشترک قرار میگیرند.


نظر شما :